Archive for July, 2013

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՖԻԼՀԱՐՄՈՆԻԿ ՆՎԱԳԱԽՈՒՄԲԸ` ՈՐՊԵՍ ՀԱՅ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄՈԴԵԼ

July 31st, 2013
by
under Հայերեն հոդվածներ.
No Comments.

Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը հիմնադրվել է 1926 թվականին, Արշակ Ադամյանի եւ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի կողմից եւ տարիներ շարունակ համարվել է նախկին Խորհրդային Միության առաջատար նվագախմբերից մեկը:

Նախկինում նվագախումբը ղեկավարել են Ա. Ադամյանը, Ալ. Սպենդիարյանը, Ս. Չարեքյանը, Գ. Բուդաղյանը, Կ. Սարաջյանը, Մ. Մալունցյանը, Օ. Դուրյանը, Մ. Տերյանը, Ռ. Վարդանյանը, Ա. Քաթանյանը, Դ. Խանջյանը, Վ. Գերգիեւը, Վ. Պապյանը, Մ. Ավետիսյանը եւ Լ. Ճգնավորյանը: 2000թ-ից ՀՊՖՆ-ի գեղարվեստական ղեկավարի եւ գլխավոր դիրիժորի պաշտոնը ստանձնել է Էդուարդ Թոփչյանը:

Նվագախմբի հետզհետե ահագնացող խնդիրներից մի քանիսի մասին զրուցեցինք մաեստրո Է. Թոփչյանի հետ:


- Մաեստրո, փորձենք մակերեսից հեռանալ եւ քննարկել նվագախմբի գործունեությանը վերաբերող խորքային խնդիրներ:

- Սիրով:

- Սկսելու համար մեր զրույցը թվարկեք, խնդրեմ, մի քանի «բաղկացուցիչներ», որոնց գոյությունը անհրաժեշտություն է` նվագախմբի դիրիժոր դառնալու համար: Նկատի ունեմ երաժշտական օժտվածության այն բաղադրատարրերը, որոնց վրա հիմնվելով միայն որեւէ մեկը կարող է դիմել կոնսերվատորիա` փորձելով ընդունվել համապատասխան բաժին` հետագայում դիրիժոր դառնալու ակնկալիքով:

- Լավ դիրիժոր դառնալու համար առաջին հերթին, իհարկե, անհրաժեշտ է ունենալ աստվածատուր տաղանդ: Եթե դա կա, ապա շատ բաներ տրվում են հեշտությամբ, հաճախ նույնիսկ առանց գիտակցելու: Բայց, իհարկե, տաղանդը մի բաղկացուցիչ է, որը ձեռքբերովի չի, մնացածը ձեռքբերովի են: Դիրիժորին անհրաժեշտ են անսահման գիտելիքներ երաժշտության մեջ: Մարդը պետք է մեծ քանակությամբ երաժշտություն իմանա, լսած ու ուսումնասիրած լինի: Տեսական հիմնարար գիտելիքները նույնպես անհրաժեշտություն են: Շատ կարեւոր է շփումը նվագախմբի հետ` ուսման հենց սկզբից, քանի որ դիրիժորության մի մեծ, կարեւոր մասն էլ փորձառությունն է:

- Մեր կոնսերվատորիան այդ գիտելիքները եւ հնարավորությունները տալի՞ս է (նկատի ունեմ նաեւ նվագախմբի հետ կենդանի շփվելու հնարավորությունը):

- Ոչ:

- Իսկ ի՞նչ պետք է արվի այդ ամենը ապահովելու համար:

- Վերջերս կոնսերվատորիայի ռեկտոր Շահեն Շահինյանի հետ ոչ ֆորմալ մի քանի հանդիպումների ընթացքում զրուցում էինք երաժշտական միջավայրի մի շարք խնդիրների մասին: Ինձ համար ուրախալի փաստ էր, որ նա նոր մտահղացումներ ուներ, որոնք կիրառելու դեպքում, ժամանակի ընթացքում իրադրությունը կարող է բավականին շտկվել:

- Դա իսկապես ուրախալի է: Ինձ համար հարցը անհանգստացնող է այն պատճառով, որ հենց կոնսերվատորիայում է կրթվում մեր դիրիժորների հաջորդ սերունդը: Իսկ Դուք կոնսերվատորիայում դասավանդո՞ւմ եք:

- Ոչ, չեմ դասավանդում: Դրա հիմնական պատճառն այն է, որ չափազանց զբաղված եմ նվագախմբի խնդիրներով: Եվ հետո, գիտեք, Հայաստանում որեւէ բան այդ առումով անելը շատ դժվար է: Եթե, օրինակ, խոսենք դիրիժորության լենինգրադյան դպրոցի եւ նրա հիմնադիր Մուսինի մասին, ապա պիտի ասենք, որ դիրիժորների դասերի մեծ մասը անցնում էր նվագախմբի հետ: Իսկ մեր կոնսերվատորիայում երիտասարդ դիրիժորը ստիպված է շարժվել այն սկզբունքով, որ ինքը պիտի լողալ սովորի, հետո` ջուրը լցնեն:

- Բայց կոնսերվատորիան ուսանողական նվագախումբ ունի: Այդպես չէ՞:

- Այդպես է, բայց եթե նվագախումբը ինքը հազիվ է նվագում, ի՞նչ պիտի սովորի նրա հետ սկսնակ դիրիժորը: Նվագախումբը պետք է քիչ թե շատ դիրիժորի ձեռքը կարդալ իմանա, որ այդ համագործակցությունը արդյունք տա:

- Բայց չէ՞ որ Դո՛ւք էլ այդ նույն կոնսերվատորիայի նախկին սան եք:

- Ես այդ կոնսերվատորիան իրականում չեմ ավարտել: Իմ ուսումնառության տարիները համընկան Հայաստանի մութ ու ցուրտ իրավիճակի հետ: Իրական դասեր էլ չէինք ստանում: Ընդամենը մի քանի դաս եմ ունեցել մաեստրո Օհան Դուրյանի հետ: Դրանք իսկապես շատ հետաքրքրական էին, բայց ես զգացի, որ ուրիշ ճանապարհ եմ ուզում գտնել, իմ ճանապարհը: Դրանից հետո ամենատարբեր ճանապարհներով Եվրոպայում եմ սովորել` վարպետության դասերով, շփումներով, փորձեր լսելով…Կարող եմ ասել, որ դիրիժորությունը շատ անտեսանելի առարկա է, ինքը ցանկացած դիրիժորի գլխի մեջ է: Կարելի է տեսանելի բաները սովորեցնել, բայց ամենակարեւորը երբեք չես կարող սովորեցնել: Կարող ես միայն առիթ ստեղծել եւ ուղղություններ ցույց տալ, թե նա ինչպես սովորի բուն էությունը:

- Դե իրականում նույնը կարող ենք ասել երաժշտական որեւէ մասնագիտության մասին:

- Միանշանակ: Բայց եթե դու նվագում ես որեւէ գործիք, ապա ավելի հեշտ է նկատել տեխնիկական բացթողումները, շտկել դրանք: Սովորեցնելու ճանապարհները այստեղ շատ ավելի տեսանելի ու արագ են:

- Երաժշտական յուրաքանչյուր մասնագիտություն իր մեջ պարունակում է նաեւ արհեստի պահը: Ինչպե՞ս կարելի է երաժշտության մեջ ինչ-որ բանի հասնել առանց այդ արհեստը սովորելու (տվյալ դեպքում խոսքը դիրիժորության տեխնիկային տիրապետելու մասին է):

- Այդպես է, բայց դիրիժորության մեջ արհեստի պահը տոկոսային իմաստով շատ ավելի փոքր է:

- Մաեստրո, երբ նոր ստեղծագործության կատարման համար ամբողջ նախապատրաստական աշխատանքը կատարել եք (պարտիտուրայի մանրակրկիտ ուսուցում, ստեղծագործության ձեւի վերհանում, կոնցեպտի գոնե մոտավոր պատկերացում, եւ այլն), եւ սկսում եք աշխատել արդեն նվագախմբի հետ, շա՞տ բան է փոխվում ստեղծագործության Ձեր տեսլականի հետ կապված:

- Շատ բան չէ, բայց երբեմն որոշ բաներ փոխվում են: Օրինակ, կարող են տեմպային հստակեցումներ լինել: Բայց հիմնականում այդ պահին դիրիժորի խնդիրը ստեղծագործության իր կոնցեպտը նվագախմբին հասկանալի դարձնելն է:

- Ձեր պատկերացմամբ, ի՞նչ տեսակի դիրիժոր եք Դուք` ավտորիտա՞ր եք, թե՞ պատրաստ` լսելու տարբեր տեսակետներ: Չէ՞ որ նվագախմբային աշխատանքը երաժշտությամբ զբաղվելու այն բացառիկ ձեւն է, երբ, մեծ հաշվով, ամեն ինչ որոշում է մեկ մարդ` նվագախմբի դիրիժորը: Նվագախումբը մի գործիք է, որի միջոցով դիրիժորը կյանքի է կոչում ստեղծագործության իր սեփական տեսլականը: Բոլորս գիտենք պատանի Վագների երազանքը, որը ոչ թե երազում էր լինել թագավոր կամ կայսր, այլ բեմի վրա կանգնել` որպես դիրիժոր: Ձեր դեպքում, աշխատանքային գործընթացի ժամանակ նվագախմբի երաժիշտները արտոնվա՞ծ են արդյոք մասնակցություն ունենալ սեփական մտքերով ու ցանկություններով:

- Մեզ մոտ շատ դեմոկրատ մթնոլորտ է փորձի ժամանակ: Բայց բանն այն է, որ ես սովորաբար բավական համոզված եմ լինում այն բանում, թե ինչ եմ ուզում անել: Եվ հիմնականում որեւէ մեկը չի կարող դա փոխել:

- Ի՞նչ եք կարծում, որեւէ նվագախմբի եւ մեկ գլխավոր դիրիժորի համագործակցությունը որքա՞ն ժամանակ կարող է ստեղծագործական իմաստով երկուստեք օգտակար լինել:

- Հավերժ: Պարզապես կարեւոր է նվագախմբի համար գտնել այն դիրիժորին, որն անընդհատ օգուտ է բերում ստեղծագործական եւ կազմակերպչական իմաստներով: Հ. Ֆոն Կարայանը Բեռլինի ֆիլհարմոնիկում աշխատեց մոտ 40 տարի: Նվագախումբը մի համակարգ է, որն անընդհատ շփվում է տարբեր դիրիժորների հետ: Դա եւս օգնում է, որ մարդիկ իրարից չհոգնեն:

- Ասացեք, խնդրեմ, մաեստրո, ի՞նչ սկզբունքով են հրավիրվում օտար դիրիժորներ` Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ համերգ տալու համար (դժվարանում եմ ասել «աշխատել», քանի որ նրանց գալն ու գնալը մեկ է լինում: Անցյալ տարի Իտալիայից հրավիրված Ալֆրեդո Սորիչետտիի հետ զրույցը մի բացահայտում էր ինձ համար: Նա տեղյակ չէր նույնիսկ, որ հայերս քրիստոնյա ենք): Կարծո՞ւմ եք արդյոք, որ այսպիսի հպանցիկ շփումը որեւէ դիրիժորի հետ կարող է օգտակար լինել նվագախմբի համար:

- Եթե համերգ են տալիս, ուրեմն աշխատում են: Եվ դա, այո, օգտակար է:

- Ի նկատի ունեմ, նվագախմբի ստեղծագործական աճի իմաստով ավելի նպաստավոր չէ՞ր լինի արդյոք հրավիրել դիրիժորներ, որոնք համեմատաբար ավելի երկար ժամանակ (օրինակ, 15-20 օր) կաշխատեին նվագախմբի հետ, ասենք, մի որոշակի ծրագրի վրա (Մահլեր-ծրագիր, բարոկ-ծրագիր կամ ժամանակակից-ծրագիր): Այս պրակտիկան այժմ բավական ընդունված է աշխարհում: Նույն Ամստերդամի Կոնցերտգեբաուի համար դա շատ նախընտրելի աշխատաոճ է:

- Այդպիսի բան չկա, որ շաբաթներով նվագախումբը աշխատի մի ծրագրի վրա: Եվ բացի այդ, ո՞ր դիրիժորը կհամաձայնվի ավելի երկար ժամանակով այստեղ գալ: Նրանցից յուրաքանչյուրը իր խիտ օրակարգն ունի: Կոնցերտգեբաուն հնարավորություն ունի հրավիրել ցանկացած դիրիժորի, նախ այն պատճառով որ այն առաջնակարգ նվագախումբ է, եւ նաեւ այն կարեւոր պատճառով, որ ունի հսկայական բյուջե: Մենք մեծ խնդիրների առջեւ ենք կանգնում դիրիժորներ հրավիրելիս: Ամենահայտնի եւ հետաքրքրական դիրիժորներին մենք ընդհանրապես չենք էլ կարող մոտենալ: Բավարարվում ենք մեր անձնական ծանոթություններով:

- Կարծում եմ, որ երաժշտական մասնագիտությունների մեջ սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորի մասնագիտությունը առանձնահատուկ տեղ է գրավում` լինելով ամենածանրը կամ գոնե դրանցից մեկը: Ստեղծագործական պահից զատ, դիրիժորը նվագախմբի խորհրդանիշն է: Ի պաշտոնե նա պիտի բացառիկ հատկություններով օժտված, խարիզմատիկ կերպար լինի, առաջնորդի յուրօրինակ գրավչություն ունենա, որպեսզի կարողանա համախմբել ու ղեկավարել նվագախումբը: Դուք Ձեզ խարիզմատիկ մարդ համարու՞մ եք:

- Ընդհանրապես դիրիժորի առաջին զենքը հենց այդ մոգական դաշտն է: Ինչ վերաբերում է ինձ, ես դրա մասին չեմ մտածել: Հավանաբար իմ հետեւից տանելու հատկություն ունեմ, հակառակ դեպքում այսքան տարի չէի աշխատի որպես դիրիժոր: Ելնելով այն փաստացի հաջողություններից, որ ես ունեմ այստեղ եւ ուրիշ տեղ, կարծում եմՙ որոշակի տվյալներ ունեմ:

- Որպես ունկնդիր կարող եմ ասել, որ նվագախմբի էներգետիկ ուժը կարող է ոգեշնչման շատ մեծ աղբյուր լինել: Եթե հնարավոր է, մի փոքր նկարագրեք Ձեր զգացումները համերգի ժամանակ: Անձամբ Ձեզ համար համերգի ընթացքում երբեւէ մնո՞ւմ է որեւէ հնարավորություն` սեփական արտիստական փորձառության համար: Թե՞ դա մեծ շռայլություն է որեւէ դիրիժորի համար, ով անձամբ պատասխանատու է վերջնական արդյունքի համար:

- Այո, մնում է: Ես իմ հիմնական «զենքերի» մի մասը հենց համերգի ժամանակ եմ գործածում: Հնարավոր չէ ստիպել 100 հոգու, որ նրանք ամեն անգամ նույն հսկայական էմոցիոնալ ապրումներն ունենան: Ընդհակառակը, այդ ապրումները պետք է թողնել այն պահի համար, երբ դրանք առանձնապես էֆեկտիվ կարող են լինել: Ժամանակի ընթացքում դիրիժորը կարողանում է նվագախմբի փորձերի ժամանակ ստանալ մի որակ, որի վրա հիմնվելովՙ համերգի ընթացքում կարող է իր «թաքուն զենքերն» օգտագործելով հասնել ստեղծագործության ավելի հետաքրքրական մեկնաբանման:

- Բայց Դուք վստահաբար օգտագործում եք ready-made, նախօրոք պատրաստված եւ ծայրահեղորեն վստահելի «զենքեր»: Այդպես չէ՞: Թե՞ պատրաստ եք նաեւ ռիսկի դիմել:

- Ոչ, ռիսկի չեմ դիմում: Ամեն ինչ փորձերի ընթացում ստուգվում է:

- 20-րդ դարի գերմանացի հայտնի փիլիսոփա եւ երաժշտության սոցիոլոգ Թեոդոր Ադորնոն ասում էր, որ նվագախումբը ժամանակակից հասարակության փոքրիկ մոդելն է` տարածություն տարածության մեջ: Նա պնդում էր, որ դիրիժորի եւ նվագախմբի հարաբերություններում արտացոլվում են հասարակության մեջ եղած բոլոր ներքին խնդիրները: Դուք ինչպիսի՞ հարաբերություններ ունեք նվագախմբի երաժիշտների հետ:

- Ամբողջապես կիսում եմ այդ կարծիքը: Իսկապես որեւէ երկրի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ երկրի ճշգրիտ արտացոլումն է: Սակայն պիտի նշեմ նաեւ, որ, չնայած բազմաթիվ խնդիրներին, մեր նվագախումբը բավական լավ մակարդակ ունի: Ինչ վերաբերում է ներքին հարաբերություններին, յուրաքանչյուր մեծ կոլեկտիվի նման, մենք էլ մեր խնդիրներն ենք ունենում, սակայն օպտիմալ ստեղծագործական արդյունքների հնարավոր է հասնել միայն քիչ թե շատ կարգավորված հարաբերությունների առկայությամբ: Իմ պատկերացմամբ դիրիժորը պետք է ոչ միայն հետաքրքրական երաժիշտ լինի, այլեւ լավ ընկեր` նվագախմբի յուրաքանչյուր անդամի համար:

- Ինչպես մեր երկրի, այնպես էլ նրա ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կազմը գրեթե միատարր է, բաղկացած հայազգի երաժիշտներից: Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում միայն երկու օտարազգի երաժիշտներ կան: Արդյո՞ք նրանք ավելի բարձր են վարձատրվում մյուս երաժիշտներից, մաեստրո:

- Ես տեղյակ չեմ: Հնարավոր է: Նրանց ծախսերը նվագախումբը չի հոգում: Բայց եթե նույնիսկ այդպես է, զարմանալի ոչինչ չկա: Դա ֆուտբոլային թիմի պես է: Ասենք, օրինակ, Մադրիդի «Ռեալի» ա՛յս ֆուտբոլիստը ստանում է այսքան դրամ, մյուսը` տասն անգամ քիչ: Չեմ կարծում օրինակ, որ Է. Պայույի (E. Pahud- Բեռլինի ֆիլհարմոնիկի առաջին ֆլեյտա, -Մ.Կ) կամ Ա. Մայերի (A. Mayer – նույն նվագախմբի առաջին հոբոյ, -Մ. Կ) հետ նույն պայմաններով են պայմանագրեր կնքվել:

- Ձեր կողմից հիշատակված Բեռլինի ֆիլհարմոնիկում, ի դեպ, ամեն ինչ արված է, որ երաժիշտներն իրենց իրավահավասար զգան: Խմբում նրանց տեղերն իսկ հաստատագրված չեն: Ամեն մի նոր ծրագիր նվագելիս նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է այդ պահին իր գերադասած վահանակի մոտ նստել` մինչեւ իսկ կոնցերտմայստերի կողքին:

- Դա այդպես չէ: Բեռլինի ֆիլհարմոնիկում երաժիշտները ազատ կարող են նստել թերեւս երրորդ վահանակից սկսած միայն: Առաջին երկու վահանակները զբաղեցնում են նվագախմբի առաջին կոնցերտմայստերները եւ կոնցերտմայստերները: Բացի այդ, մեզ մոտ այդ սկզբունքը կիրառելն անհնար է. մեր նվագախմբի երաժիշտների մի մասը տարիների փորձ ունի, մյուսները` շատ բան ունեն դեռ սովորելու, իսկ երրորդները` ուղղակի կոմպրոմիսի արդյունք են. նրանց վերցրել ենք, որովհետեւ ուրիշ, ավելի լավ տարբերակ չի եղել: Ինքներդ եք հասկանում, որ նման համակարգի կիրառումը մեզանում անհնար է:

- Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչ պատահեց մեզ, մաեստրո: Ունեինք որակյալ բարձրագույն երաժշտական կրթություն: Հայաստանի ֆիլհարմոնիկում նվագելու համար մարդիկ շատ լուրջ մրցույթ պիտի հաղթահարեին: Նույն կրթական համակարգի սաները չէի՞ն սրանք:

- Այժմյան կրթական համակարգը միանշանակ ավելի թույլ է: Բարձրորակ մասնագետներ այլեւս չեն «արտադրվում»: Նվագախմբի կազմի համալրման անհրաժեշտության դեպքում դժվարություններ ենք ունենում: Բոլորս քայլեր պիտի ձեռնարկենք, որպեսզի վիճակը բարելավվի:

- Չե՞ք կարծում, մաեստրո, որ սրա արմատները պետք է ավելի խորը փնտրել: Իմ մանկության տարիներին, օրինակ, շատ բնականոն էր համարվում միջնակարգ դպրոցին զուգահեռ երաժշտական կրթություն ստանալը: Սակայն հիմա այլ, ավելի պրագմատիկ ժամանակներ են, եւ ավելի ու ավելի սակավաթիվ ծնողներ են երաժշտական կրթության վրա «ժամանակ վատնում»: Փոխարենը գերադասվում է լեզուների, համակարգչի իմացությունը, սպորտը…

- Դա, իհարկե, այդպես է, բայց երաժշտական դպրոցներն էլ այժմ կորցրել են իրենց նախկին որակը: Անցյալում դրանք երաժշտական կրթության այն կարեւոր օղակներն էին, որոնց վրա էր հենվում երաժշտական ամբողջ հետագա ուսուցումը: Այժմ մեծ մասամբ դրանք չեն համապատասխանում ժամանակի պահանջներին: Այս դպրոցներից է «սնվում» կոնսերվատորիան: Որքան երաժշտական դպրոցները ուժեղ լինեն, այնքան կբարձրանա կոնսերվատորիայի մակարդակը:

- Հետաքրքրական է իմանալ, թե արդյոք Հայաստանի ֆիլհարմոնիկը համագործակցության պայմանագրեր ունի՞ կոնսերվատորիայի, երաժշտական ուսումնարանների, երաժշտական դպրոցների հետ` կապված, օրինակ, ուսանողներին ժամանակ առ ժամանակ անվճար տոմսեր տրամադրելու կամ նրանց ինչ-ինչ ծրագրերի մեջ ներգրավելու հետ:

- Ոչ, նման պայմանագրեր չունենք, սակայն մեր համերգներին ներկա լինել ցանկացող երիտասարդներին միշտ ընդառաջում ենք:

- Բոլոր հայտնի նվագախմբերը ունեն կրթական ծրագրեր, որտեղ ներգրավված են թե՛ նվագախումբը ամբողջությամբ, եւ թե՛ նրա անդամները առանձին-առանձին: Այս նախագծերի նպատակը հասարակության բոլոր խավերի եւ տարիքային խմբերի մեջ դասական երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրություն սերմանելն է: Այս ծրագրերից շատերը, որպես կանոն, միտված են դեպի ոչ-երաժիշտ անհատի սեփական ստեղծագործական ներքինի ակտիվացում: Ուշադրության կենտրոնում են հատկապես ֆիզիկական եւ մտավոր խնդիրներ ունեցող խմբերը: Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը ունի՞ արդյոք նման կրթական ծրագրեր:

- Երբեմն համերգներ լինում են, երբ համագործակցում ենք հաշմանդամների «Փարոս» երգչախմբի հետ, օրինակ: Բայց ընդհանուր առմամբ ֆիլհարմոնիկը նման ծրագրեր չի իրականացնում:

- Հետաքրքրական է նաեւ իմանալ, մաեստրո, թե ի՞նչ մշակված մեխանիզմներ կան Հայաստանի ֆիլհարմոնիկում, որոնք միտված են նվագախմբի նախկին անդամներին աչքաթող չանելուն, երաժիշտների սերնդափոխությունը պատշաճ կազմակերպելուն եւ, ինչու չէ, նաեւ նրանց մեծարելուն: Նվագախմբի նախկին անդամներից բաղկացած որեւէ խորհուրդ կամ նման մի օղակ գոյություն ունի՞ այսօր նվագախմբին կից:

- Ոչ, այդպիսի օղակ գոյություն չունի, սակայն մենք ուշադիր ենք մեր նվագախմբի նախկին անդամների հանդեպ, եւ հնարավորինս աջակցում ենք նրանց:

- Մաեստրո, յուրաքանչյուր մասնագիտության մեջ կա գոնե մեկ բան, ինչն այդ մասնագետը չի հավանում, կամ դժգոհ է դրանից: Դուք ի՞նչը չեք սիրում դիրիժորության մեջ:

- Այն, որ զուտ դիրիժորությունից բացի ստիպված եմ զբաղվել նվագախմբի հազար ու մի ուրիշ խնդիրներով:

- Այդ դեպքում, ի՞նչն եք ամենաշատը սիրում Ձեր մասնագիտության մեջ:

- Դիրիժորությունն` ինքնին:

***

Մաեստրո Թոփչյանի հետ մենք չխոսեցինք Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կառավարման, կազմակերպչական, ինչպես նաեւ շատ այլ խնդիրների շուրջ: Չխոսեցինք նրա մասին, թե ինչ մեծ հարված է հասցնում նվագախմբին հիմնական անդամներից որեւէ մեկի արտագաղթը, թե ինչ երաժշտական գործիքների կարիք ունի նվագախումբը, թե ինչ խնդիրներ ունեն` հյուրախաղերի, մենակատարներին վճարելու հետ կապված եւ այլն, եւ այլն:

Սակայն այսքանն էլ բավարար էր, որ լիովին հասկանալի լինի ամենակարեւորը. որեւէ երկրի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ կարեւորագույն օղակ է այդ երկրի մշակութային կյանքում, որը, ինչպես կենդանի յուրաքանչյուր օրգանիզմ, կարիքներ ունի: Նվագախմբի դեպքում դրանք մեգակարիքներ են, որ սովորաբար իր վրա է վերցնում պետությունը: Այլ կերպ հնարավոր չէ:

Է. Թոփչյանի հետ զրույցի ընթացքում նա անվերջ երախտիքի խոսքեր էր հղում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հասցեին` նշելով, որ նախագահը միշտ ուշադիր է նվագախմբի կարիքներին: Ֆինանսական կարիքների բեռը տարիներ շարունակ թեթեւացրել է Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը, վերջերս նաեւ Վիվասել-ՄՏՍ-ը, ինչպես նաեւ մի շարք աջակիցներ, որոնց հասցեին նույնպես երախտիքի խոսքեր հնչեցին:

Ինչ վերաբերում է ստեղծագործական խնդիրներին, ապա ակնհայտ է, որ սրանց առյուծի բաժինը արդեն ծնվում է երաժշտական ուսուցման առաջնային օղակներում, շարունակվում երաժշտական ուսումնարաններում ու ավելի մեծանում կոնսերվատորիայում: Փակագծերում նշենք, սակայն, որ այս հաստատություններում նույնիսկ բազմավաստակ պրոֆեսորները այնքան ողորմելի աշխատավարձ են ստանում, որ համապատասխան ոլորտների մեր նախարարները կծուլանային անգամ նստած տեղից բարձրանալ: Դա չէ՞ արդյոք ամենագլխավոր պատճառներից մեկը, որ Ազգային Օպերայի ներկայացումները այսօրվա որակի են, բալետային արտիստները ամբողջ երեկոներով զբաղված են գիշերային ակումբներում պարելով, եւ այլն, եւ այլն: Ինչպես հայտնի է, բնության մեջ ամեն ինչ փոխկապակցված է: Ջայլամի քաղաքականությունը այստեղ դժվար թե արդյունք տա:

Իր ինստալյացիաներից մեկում ռուս կոնցեպտուալիստ նկարիչ Իլյա Կաբակովը պնդում է, որ «ապագա կվերցնեն ոչ բոլորին»:

Ի՞նչ եք կարծում, ո՞ւմ կվերցնեն ապագա, եւ ի՞նչ պետք է անել` ապագայում տեղ ապահովելու համար: Հետզհետե ավելի ու ավելի ակնհայտ է դառնում, որ մեզ համար դեռ շատ վաղ է մտածել ապագայի մասին: Առայժմ կենսականը ներկան է, քանզի կարծես բոլորին չի, որ վերցնում են նույնիսկ ներկա: Այդ ներկան ներկայանում է որպես մի չափում, ուր պետք է դեռ մուտք գործել…

Հարցազրույցը` ՄԱՐԻՆԵ ԿԱՐՈՅԱՆԻ

VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 5.0/5 (1 vote cast)
VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 0 (from 0 votes)

spacer

“Заработает фонд – и на Луну слетаем, и на Марс!”

Rouben PashinianJuly 21st, 2013
by
under Статьи на русском.
No Comments.

В середине июля в США был наконец официально учрежден Союз друзей и Фонд Государственного филармонического оркестра Армении. Планируется, что в него войдут бизнесмены и деловые люди, денежные вклады которых, точнее — проценты с них, пойдут на нужды оркестра. “Именно такой подход позволит реализовать наши давнишние проекты, решить много вопросов…” — так началась наша беседа с художественным руководителем и главным дирижером оркестра Эдуардом ТОПЧЯНОМ.

— Как родилась идея создания фонда?
— Естественно, в центре моего внимания был и остается наш оркестр. Мои мысли и действия направлены на то, чтоб улучшить его качество, сделать конкурентоспособным. И это не просто слова — думаю, весь проделанный нами путь за последнее время, удачи, взлеты, те высокие оценки, которых удостаивался оркестр за пределами родины, могут служить ярким доказательством тому, что потенциал у нас есть и надо лишь его развивать в правильном русле. Сегодня оркестр звучит замечательно! Это отмечают все музыканты, выступающие с нашим коллективом. Но, безусловно, еще многое предстоит пройти — нам расти и расти.
Все упирается в материальную базу, посему приходится постоянно думать об улучшении содержания оркестра. Вот смотрите, мы наслаждаемся виртуозной игрой Венского филармонического оркестра, но мало кто задумывается о том, каков годовой бюджет этого оркестра. А это 75 миллионов евро! Лос-Анджелесский филармонический оркестр в год получает 110 млн долларов, Нью-Йоркский филармонический оркестр — 95 млн долларов. Я даже не могу представить, что можно сделать на такие деньги, поскольку наш годовой бюджет не доходит и до одного миллиона. Но для нашего оркестра делается все в нашей стране — я имею в виду в первую очередь государственную поддержку. Огромную помощь оказывает непосредственно президент Серж Саргсян, за что мы, конечно, очень благодарны. У нас есть такой спонсор, как VivаCell — сколько лет он вместе с нами. Спасибо! С их помощью оркестр продолжает жить, развиваться, выступать здесь и достойно представлять Армению за рубежом. Но не настало ли время и самим попытаться что-то сделать, а не все время надеяться лишь на спонсоров? Опять же огромное им спасибо — они как помогали, так и продолжают помогать нашему оркестру, и, уверен, будут с нами очень долго. Но хочется, как говорили раньше, оправдать оказанное высокое доверие и попытаться изыскать средства самим, создать их.
Для этого мы заинтересовались “внутренней кухней” других оркестров, попытались узнать, на что и как они существуют. Так вот у каждого из таких коллективов существует так называемый Союз друзей. Истории этих Союзов порой насчитывают несколько десятков, а то и сот лет. У них есть фонды, куда стекаются средства, выделяемые оркестру. Счета эти в банках, на проценты от этих денег — это довольно серьезные суммы — оркестр и живет. Союз друзей оркестра периодически собирает огромные суммы на те или иные нужды оркестра. К примеру, есть человек, который ежегодно выделяет Бостонскому симфоническому оркестру не менее 40 млн долларов! Ничего не скажешь — хороший друг…
Именно эти рассуждения в результате и привели меня в США. Я задался целью создать Союз друзей нашего оркестра. Ведь есть огромная диаспора в США, не раз восхищавшаяся нашими выступлениями. Почему же не попытаться задействовать их? Надежды набрать такой же бюджет, как у Лос-Анджелесского оркестра, у нас нет и не будет. Но я с уверенностью могу сказать — если нам удастся наладить приток средств, пускай даже в 20 раз меньше, чем у Лос-Анджелесского, мы очень скоро получим оркестр мирового класса!
В США состоялась встреча с нашим консулом Григором Ованнисяном — он сразу же заинтересовался нашей программой. Хочу, пользуясь случаем, поблагодарить его — все наши удачи и достижения в этом направлении на сегодняшний день по большей части являются его заслугой. Он же познакомил нас с меценатом Лос-Анджелесского, а теперь и нашего оркестра Айком Багерджяном, также выразившим готовность войти в Союз друзей нашего оркестра. А через некоторое время он стал его председателем! В середине июля в Штатах состоялся грандиозный вечер, посвященный 110-летию Арама Хачатуряна и, конечно же, основанию Фонда Государственного филармонического оркестра Армении. Уже собрана определенная сумма и намечены пути, которыми будет двигаться этот фонд.
Идей много, нами представлены бизнес-планы, вплоть до того, какие суммы необходимы для реализации тех или иных проектов и какой прогресс ожидается при наличии разных вливаний.
— Бумажная волокита, составление бизнес-планов — все это мало вяжется с образом музыканта, творца… Пришлось “переквалифицироваться”?
— Нет, куда там! Это все сделал Арман Падарян — главный менеджер нашего оркестра по PR и фандрайзингу. Без него мы как без рук — это его заслуга и результат его кропотливого, я бы сказал, изматывающего труда! То, что открылось в США — лишь часть моей идеи, умело представленной им. Мы собираемся идти дальше и реализовывать и другие проекты.
— На что пойдут собранные средства?
— В первую очередь, конечно, на повышение зарплат музыкантов. Возможно, нашим музыкантам грех жаловаться — по армянским меркам у них зарплата намного выше средней, но по мировым стандартам… оставляет желать лучшего. Это и манит, и заставляет людей покидать родные пенаты. Судить людей нельзя — каждый человек хочет хорошо жить и быть в уверенности, что его труд достойно оценен. Нами будут повышены как зарплаты, так и учрежден премиальный фонд. Это поможет хоть как-то приблизиться к зарплатам зарубежных оркестрантов. А конкуренция довольно жесткая: в Грузии музыканты получают более двух тысяч долларов, в Иране — около восьми… Сложно.
Но я хочу отдать должное нашим музыкантам — они не просто патриоты. Они верят в наш оркестр, верят в нас, верят в наше государство. Да, можно съездить в соседнюю Грузию на “мини-гастроли” и получить по 500 долларов за три дня. Но наши музыканты возвращаются. Они видят и ценят заботливое к себе отношение как президента и спонсоров, так и наши стремления улучшить оркестр, вывести его на мировую арену, сделать конкурентоспособным. Спасибо им за понимание, за веру и за то, что они всегда рядом!
Отдельной графой в нашем проекте прописано учреждение Академии, которую мы вот уже который год планируем открыть при Филармоническом оркестре — состоявшиеся музыканты, оркестранты смогут делиться умением и опытом с будущими коллегами. Уже определились с местом, где она будет находиться, также все обговорено с непосредственным спонсором будущей Академии: будет решен вопрос обеспечения музыкальными инструментами как оркестрантов, так и учащихся школы, зарплатой преподавателей академии и даже стипендией лучших учеников. Думаю, в ближайшее время она начнет действовать, и хоть мы уже и так упустили много времени, но лет через 8-10 сможем вырастить достойную смену старшим оркестрантам.
— И напоследок пару слов о предстоящих планах оркестра. Ожидаются гастроли?
— В конце июля состоится концерт с участием нашей замечательной певицы Асмик Папян, посвященный 200-летнему юбилею Вагнера и Верди. 1 сентября мы играем в Карабахе оперу Андрея Бабаева “Орлиная крепость (“Арцваберд”). А 10 сентября начнется VII Международный музыкальный фестиваль. В Ереване выступят такие всемирно известные музыканты, как Изабелле Фауст, Борис Бровцын, Матан Порат, Кирилл Герштейн, Даишин Кашимото, Марио Брунелло, Димут Поппен, Константин Лившиц, Коля Бляхер, Александр Мельников, Нарек Ахназарян, Ваан Мартиросян, Александр Чаушян… Словом, музыкальный букет!.. Продлится фестиваль до 25 ноября, после чего, в декабре, оркестр отправится на гастроли в Китай и Корею.
Богата концертами и гастрольная сетка 2015 года. Сначала намечается большая поездка в Скандинавские страны, затем — в Испанию. В октябре состоится большое европейское турне оркестра. Ведутся переговоры с Америкой — возможно, получится попасть и туда. Но опять же все упирается в работу фонда: заработает — и в США поедем, и на Луну слетаем, и на Марс!..

Рубен Пашинян

VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 5.0/5 (1 vote cast)
VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 0 (from 0 votes)

spacer

Под короной великой традиции

July 5th, 2013
by
under Статьи на русском.
No Comments.

Армянские премьеры симфоний Антона Брукнера (в марте – Третьей под руководством Чонга Викторина Ю, в апреле – Девятой, а теперь – Седьмой под руководством Эдуарда Топчяна) – запоздалая дань великой традиции австро-немецкого симфонизма. Величие обеспечивают, кроме прочего, преемственность и континуальность опыта главных представителей этой традиции. Беспрецедентный в истории музыки феномен “австро-немецкий симфонизм”, стирая географические границы, повлиял на разные национальные школы. В XX веке вне его трудно себе представить развитие симфонизма, скажем, в России (Шостакович, Шнитке, Губайдулина) или у нас, в Армении, – начиная с Хачатуряна.

Исполнение музыки Брукнера формирует эстетический вкус и способствует духовному воспитанию, поскольку основной ее характер – литургический. В своих мессах и симфониях Брукнер конструирует своего рода медитативный континуум: это прежде всего религиозное размышление о вечном привносит в музыкальное развитие неспешность, величественность и тематическую связность материала.

Однако медитативность Брукнера лишена статики. Наоборот, в своих масштабных полотнах композитор повествует о неком внутреннем процессе – это становление-спад, достижение-опровержение, поиск-обретение и пр. , – что приводит в музыке к частым взрывам- кульминациям, к ликующему апофеозу.

Не является исключением и Седьмая симфония ми мажор, премьеру которой в Большом концертном зале им. А. Хачатуряна осуществил Филармонический оркестр Армении под руководством главного дирижера, заслуженного деятеля искусств РА Эдуарда Топчяна.

В этой симфонии необходимые для комплектации оркестрового состава теноровые тубы (т. н. вагнеровские) специально были привезены из Дрездена, что повысило интерес общественности к данной премьере. Ее, скажем сразу, можно считать удавшейся, поскольку речь идет о преодолении определенных исполнительских трудностей – не виртуозно-игрового, а именно медитативно- пространственного порядка.

Седьмая симфония писалась композитором одновременно с традиционно-католическим Тe Deum для солистов, хора, оркестра и органа, общность которых отразила литургическая атмосфера и музыкальная фраза “Нет путаницы в вечном”, перешедшая из гимна во вторую часть Седьмой симфонии.

Эта часть – Adagio – несет на себе еще одну примечательность, связанную с кончиной великого Р. Вагнера в 1883 году. Вагнеровское присутствие выразилось в темах этой части, перекликающихся с мотивами из “Тристана и Изольды”, “Зигфрида”, “Парсифаля”.

Думается, многообразие ассоциаций со скорбной музыкой Вагнера увело дирижера в сторону знаменитого симфонического эпизода “Смерть Изольды”, сделав Adagio в Седьмой симфонии скорее чувственным, чем трагико-возвышенным похоронным маршем, как замыслил Брукнер.

Строгость фразировки, большая сдержанность темпа, сквозная перспектива развития, безусловно, усилили бы значение Adagio как кульминации четырехчастного цикла.

Э. Топчян интерпретировал симфонию прежде всего как эпико-героическую, что проистекало из содержания крайних частей. В первой части удачно найденный темпоритм способствовал верному распределению кульминаций чисто оркестровыми средствами. Специфическая полифония Брукнера, требующая от всех исполнителей постоянной мобилизации творческой энергии, в Allegro moderato была передана благодаря стабильной поддержке струнной группы.

Наиболее слаженно оркестр звучал в третьей части – традиционной по материалу и оркестровке, сыгранной в духе брамсовских “тяжелых” скерцо, в которых по-особенному сплавлены все тембры. Здесь наши филармоники продемонстрировали качества как технической собранности, так и художественной выразительности (например, в Trio), свидетельствуя о соблюдении немецкой традиции.

Финал, образуя арку с первой частью, в оркестровом отношении имел дополнительные трудности, связанные с использованием (как и во второй части) вагнеровских туб. Объединение туб с расширенной группой медных инструментов нередко создавало нужную колористику. Особенно впечатлял их мистический тембр в диалогах духовых инструментов и при tutti всего оркестра (а унисоны звучали как Глас Божий).

И все же хочется пожелать дальнейшей доработки. Хочется, чтобы большой труд не пропал даром и вновь был сделан шаг навстречу этому детищу Брукнера, музыку которого ФОА принял с открытым сердцем.

СВЕТЛАНА САРКИСЯН, доктор искусствоведения

VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 5.0/5 (1 vote cast)
VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 0 (from 0 votes)

spacer